Himeji Kalesi

1945 yazında Amerikan bombardıman uçakları Himeji'nin üzerinden geçti ve şehrin büyük kısmı bir gecede yandı. Ertesi sabah duman dağıldığında insanlar tepeye baktı: ana kule hâlâ oradaydı, beyaz sıvası is içinde, ama ayakta. Sonra kulenin en üst katında bir yangın bombası bulundu. Tahta zemine düşmüş, bütün o kuru ahşap kirişlerin ortasında öylece yatıyordu. Patlamamıştı. Japonya'nın en büyük ahşap kalesi, üç yüz küsur yıllık hayatının en tehlikeli anını bir arıza sayesinde atlattı.

Bir Şatodan Bir Sisteme

Bu tepede bir şeyler 14. yüzyıldan beri var. Akamatsu ailesi 1330'larda buraya küçük bir kale yaptı; yüzyıllar boyunca tepe el değiştirdi, yapı büyüyüp küçüldü. 1580'de Toyotomi Hideyoshi, Japonya'yı birleştirme yolunda batıya doğru ilerlerken Himeji'yi üs olarak seçti ve üç katlı bir kule diktirdi. Ama bugün gördüğünüz kale 1600'deki Sekigahara Savaşı'nın ürünü. Tokugawa Ieyasu o savaşı kazanıp ülkenin hâkimi olunca damadı Ikeda Terumasa'yı Himeji'ye yerleştirdi. Görevi açıktı: batıdaki eski Toyotomi yanlısı beylere karşı bir duvar olmak.

Terumasa 1601'de başladı, 1609'da bitirdi. Hideyoshi'nin kulesini yıktı ve yerine bugünkü altı katlı ana kuleyi, etrafındaki üç küçük kuleyi, koridorları, seksenden fazla yapıyı ve spiral şeklinde dönen hendek sistemini koydu. Ana kule taş temelin üstünden yaklaşık otuz bir metre yükseliyor; tepe ile birlikte yerden kırk altı metre. Dışarıdan beş kat görünür, içeride altı kat ve bir bodrum var. Bu yanıltma kasıtlı. Kale boyunca her şey kasıtlı.

Beyaz sıva da öyle. Kaleye "Shirasagi-jō", Beyaz Balıkçıl Kalesi denmesinin sebebi o sıva; ama sıvanın asıl işi güzellik değil, yangına karşı ahşabı kaplamak. Kalenin içinde dolaşmak bir tuzak kutusunda dolaşmaktır: kapılar dar, yollar kendi üstüne katlanıyor, bir kapıdan geçtiğinizde kendinizi bir önceki yerden daha aşağıda bulabiliyorsunuz. Duvarlardaki dairesel, üçgen ve kare delikler ok ve tüfek için. Çıkıntıların altındaki kapaklar kaya atmak için. Saldıran birinin hendeği geçip ana kuleye varması için yaklaşık bir kilometre dolambaçlı yol yürümesi gerekiyor.

Hiç Kullanılmadı

Bütün bu sistemin hiçbir zaman test edilmemiş olması bu kalenin en garip tarafı. Himeji inşa edildikten sonra Japonya iki buçuk asır süren Tokugawa barışına girdi. Kale bir savunma hattı olarak tasarlandı, idari merkez olarak kullanıldı. Beyler geldi gitti; Ikeda'dan sonra Honda, Matsudaira, Sakakibara ve 1749'dan Meiji dönemine kadar Sakai aileleri. Okların hiçbiri fırlatılmadı.

Kale için asıl tehlikeli dönem, feodal düzenin bittiği 1870'ler oldu. Yeni Meiji hükümeti kaleleri samuray geçmişinin kalıntısı olarak görüyor, çoğunu yıkıyor ya da satıyordu. Himeji de açık artırmaya çıkarıldı ve bir yerli satın aldı; anlatılan hikâyeye göre amacı kiremitleri ve keresteyi satmaktı, ama yıkım maliyeti kârdan fazla çıkınca vazgeçti. Sonra bir ordu subayı, Nakamura Shigeto, yapının korunması için üstlerini ikna etti; bugün Hishi Kapısı'nın yanındaki küçük taş anıt ona ait. Japonya'daki yüzlerce kaleden sadece on iki tanesinin orijinal ana kulesi ayakta. Himeji bunların en büyüğü.

Kuyudaki Ses

Kalenin iç avlusunda Okiku'nun Kuyusu diye anılan bir kuyu var. Efsaneye göre Okiku adlı hizmetçi kız, efendisine karşı bir komployu öğrenir ve bunu açık etmekle suçlanır; ailesinin en değerli on tabağından biri kaybolmuş ve suç ona yüklenmiştir. Kuyuya atılır. O gün bu gündür geceleri kuyudan tabak sayan bir ses geldiği anlatılır: bir, iki, üç... dokuza gelince çığlık. Hikâyenin Japonya'da birçok versiyonu var ve kabuki sahnesinden modern korku filmlerine kadar uzanıyor; Himeji'deki kuyu, bu hikâyeye ev sahipliği yapanların en ünlüsü. Kaleyi hiç kuşatan olmadı, ama kalenin içinde bir hayaleti her zaman oldu.

Bugün

Himeji 1931'de ulusal hazine ilan edildi, 1993'te Japonya'nın UNESCO listesine giren ilk yerlerinden biri oldu. 1995 Kobe depreminde, birkaç on kilometre ötede binlerce bina yıkılırken kalede ciddi hasar olmadı; kulenin en üst katındaki sake şişesinin bile devrilmediği anlatılır. 2009'dan 2015'e kadar süren büyük onarımda ana kule bir iskelenin içine alındı, çatı kiremitleri tek tek yenilendi, sıva baştan yapıldı. Açıldığında o kadar beyazdı ki halk "fazla beyaz" diye şikâyet etti; birkaç yıl içinde hava bunu halletti.

Bugün kale Himeji belediyesinin sorumluluğunda. Tehdit artık ne bomba ne deprem. Yılda milyonlarca ziyaretçinin dar ahşap merdivenlerde yarattığı aşınma, onarım masraflarını karşılama baskısı ve her zaman olduğu gibi ateş. Beyaz sıvanın altındaki ahşap dört yüz yıllık. Koruyucu sistem hâlâ çalışıyor, sadece artık saldıranlar turist.