Malbork

1457'de, Malbork kalesini savunan askerler bir karar verdi. Aylardır maaşlarını alamıyorlardı. İşverenleri, kaleyi yaptıran ve iki yüz yıldır orada oturan Töton Şövalyeleri Tarikatı iflas etmişti.

Askerler Bohemyalı paralı birliklerdi ve alacaklarını tahsil etmenin bir yolunu buldular: kaleyi Polonya kralına sattılar. Tarikat, dünyanın en büyük kalesini bir savaşta değil, bordro yüzünden kaybetti.

Bir Tarikatın Merkezi

Töton Şövalyeleri, Haçlı seferleri döneminde kurulmuş bir askerî-dinî tarikattı. 13. yüzyılda Baltık kıyısında kendi devletlerini kurdular ve 1274'te Nogat nehri kıyısında bir kale inşasına başladılar.

1309'da tarikatın büyük üstadı merkezini Venedik'ten buraya taşıdı. O andan itibaren Malbork bir sınır kalesi değil, bir devletin başkentiydi — ve buna göre büyütüldü.

Kale üç bölümden oluşuyor: Yüksek Kale, Orta Kale ve Aşağı Kale. Toplam alanı yirmi hektarı aşıyor; yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük kalesi ve Avrupa'nın en büyük tuğla yapısı.

Taş kullanılmadı çünkü bölgede taş yoktu. Baltık ovası kil bakımından zengin, taş bakımından fakir. Yapının tamamı — duvarlar, tonozlar, sütunlar — pişmiş tuğladan.

Zeminden Gelen Isı

Kalenin en dikkat çekici teknik ayrıntısı görünmüyor. Büyük salonların altında bir ısıtma sistemi var: alt katta yakılan fırınlar, üstlerinde yığılmış taşları kızdırıyor. Taşlar ısındıktan sonra fırının ağzı kapatılıyor ve biriken sıcaklık, zemindeki deliklerden yukarı, salona veriliyor.

Sistem Roma hypocaust'unun bir devamı ve ortaçağ Avrupa'sında bu ölçekte uygulanan az sayıda örnekten biri. Bir salonu bacasız, dumansız ve saatlerce ısıtabiliyor.

Yenilgi Ve Kuşatma

1410'da Grunwald'da Polonya-Litvanya ordusu tarikatın kuvvetlerini yendi. Bu, tarikatın askerî gücünü kıran savaş oldu. Ancak kazananlar Malbork'a yürüdüğünde kaleyi alamadılar; kuşatma birkaç ay sürdü ve kaldırıldı.

Yani kale askerî olarak dayandı. Onu bitiren şey savaş değil, savaşın maliyetiydi. Grunwald sonrası tazminatlar ve sürekli seferler tarikatın hazinesini tüketti, ve kırk yedi yıl sonra ödenmeyen maaşlar kaleyi el değiştirtti.

Sonraki Sahipler

Polonya kralları burayı bir kraliyet ikametgâhı olarak kullandı. 18. yüzyıl sonunda bölge Prusya'ya geçtiğinde kale kışlaya ve depoya çevrildi; bazı bölümleri yıkıldı, tuğlaları başka yapılarda kullanıldı.

19. yüzyılda ilgi yeniden doğdu ve uzun bir restorasyon başladı. 1945'te ise kale cephe hattında kaldı ve ağır hasar gördü; yapının yarıya yakını yıkıldı. Savaş sonrasında yeniden inşa edildi — bugün görülen çoğu yüzey o onarımın ürünü.

Bugün

Malbork 1997'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi.

Tuğla, taşa göre daha öngörülebilir bir malzeme ama kendi sorunları var: don-çözülme çevrimleri yüzeydeki tuğlaları pul pul kaldırıyor, harç yıkanıyor, ve nehir yakınlığı nem yükünü sürekli tutuyor. Bakım, bozulan tuğlaların tek tek çıkarılıp yenileriyle değiştirilmesi biçiminde yürüyor.

Kalenin kütüğünde savaşla el değiştirdiği tek bir kayıt yok. İki kez sahip değiştirdi: bir kez satışla, bir kez devlet sınırlarının değişmesiyle.