Todai-Ji

752 baharında, Nara'daki dev ahşap salonun içinde binlerce insan birer ip ucu tutuyordu. İplerin öteki ucu, iskelenin tepesindeki tek bir fırçaya bağlıydı. Fırçayı tutan kişi Hindistan'dan gelmiş bir keşişti; kaynaklarda Bodhisena adıyla geçer. Yapacağı iş görünüşte basitti: oturan bronz Buda'nın gözlerini boyamak. Bu, heykeli "açan" törendi, ve ipi tutan herkes o fırça darbesine ortak sayılıyordu. Törene Tang Çin'inden, Kore'den ve daha uzaklardan müzisyenler ve dansçılar geldi. Fırça da ipler de bugün hâlâ tapınağın hazine deposunda duruyor.

Bir Salgından Çıkan Karar

Bu heykeli mümkün kılan şey bir zafer değil, bir felaketti. 730'ların ortasında Japonya'yı çiçek hastalığı vurdu. Salgın yıllarca sürdü; sarayın en güçlü ailesinin dört kardeşi birkaç ay içinde öldü, vergi toplanamaz oldu, taşrada isyan çıktı, üstüne kuraklık geldi. İmparator Shōmu her eyalete bir tapınak kurulmasını, merkeze de hepsinin başı sayılacak dev bir Buda dökülmesini emretti.

Emrin metninde tuhaf bir cümle var. İmparator, ülkenin servetini ve bakırını kendisinin harcayabileceğini, ama böyle bir işin ancak tek bir ot sapı ya da tek bir avuç toprak taşıyanların katkısıyla anlam kazanacağını söylüyor. Sahada bunu örgütleyen kişi Gyōki adında bir keşişti. Devlet yıllar önce onun halka izinsiz vaaz vermesini yasaklamıştı; şimdi aynı devlet, taşradan bağış toplayabilecek tek adam olduğu için onu projenin başına geçirdi.

Döküm tek seferde yapılamazdı. Heykel alttan başlanarak katman katman büyütüldü: her kat için kalıp kuruldu, bronz döküldü, soğuması beklendi, sonra bir üst kat için toprak yığılıp yeni kalıp örüldü. İş yıllar aldı ve ülkenin bakır üretiminin çok büyük bölümünü yuttu. Yaldız için gereken altın da elde yoktu; 749'da kuzeydeki Mutsu bölgesinde altın bulunması sarayda ilahi bir onay gibi karşılandı, imparator bu yüzden dönemin adını bile değiştirdi. Bittiğinde ortaya oturur halde on beş metreye yakın bir Vairocana Buda'sı çıktı, ve onu barındıran salon dünyanın en büyük ahşap yapılarından biri oldu.

İki Yangın

Tapınak açıldığı anda ülkenin en zengin kurumlarından biriydi: eyaletlerdeki tapınak ağının merkezi, kendi arazileri ve kendi rahip okuluyla, sarayın hemen yanında duran ikinci bir güç merkezi. Bu, onu aynı zamanda hedef yaptı. Japonya'nın sonraki sekiz yüz yılda yaşadığı her büyük iç savaş, bir noktada Nara'nın kapısına dayandı.

1180'de Genpei Savaşı sırasında Taira ordusu Nara'yı bastı. Salon yandı; ısı o kadar yükseldi ki heykelin başı eridi ve gövdenin üstüne düştü. Onarım işi altmışlı yaşlarındaki keşiş Chōgen'e verildi. Chōgen ülkeyi dolaşıp bağış topladı, Çin'den teknik ve usta getirtti, ve salonu daha önce Japonya'da görülmemiş bir kaba ahşap sistemiyle yeniden kurdu. Girişteki büyük kapı bu dönemin işi; içindeki sekiz metreyi aşan iki koruyucu heykel, Unkei ve Kaikei'nin atölyeleri tarafından 1203'te iki buçuk ay kadar kısa bir sürede yontuldu.

1567'de, iç savaş yıllarında iki ordunun tapınak arazisinde çarpışması sırasında salon bir kez daha yandı. Bu sefer onarım hemen gelmedi. Buda yüz yıldan uzun süre üstünde derme çatma bir örtüyle, çoğu zaman açık havada oturdu. Bugünkü salon 1709'da, yine ülke çapında toplanan bağışlarla açıldı, ama orijinalinden dar yapıldı: gereken kalınlıkta ağaç kalmamıştı. Ana direkler, daha ince kütüklerin demir çemberlerle sıkıştırılmasıyla elde edildi.

Bir Burun Deliği Kadar Delik

Salonun kuzeydoğu köşesindeki kalın direklerden birinin dibinde, dikdörtgen bir delik açılmış. Deliğin ölçüsünün Buda'nın burun deliğiyle aynı olduğu söylenir. Geçenin dileğinin kabul olacağına inanılır; çocuklar rahat geçer, yetişkinlerin bir kısmı ortada sıkışır ve arkadaşları tarafından çekilerek çıkarılır. Dünyanın en ciddi salonlarından birinin içinde, günün her saati bu delikte gülüşen bir kuyruk vardır.

İkinci bir detay: bugün gördüğünüz heykel tek bir elden çıkmış değil. Sekizinci yüzyıldan kalan bronzun büyük bölümü kaidedeki lotus yapraklarında ve bacakların bir kısmında. Baş 17. yüzyıl sonunun işi. Yani heykel, tıpkı barındığı salon gibi, üst üste yazılmış bir metin.

Bugün

Todai-ji, 1998'den beri Nara'nın Tarihi Anıtları başlığıyla UNESCO Dünya Mirası listesinde. Tapınağın kuzeyindeki Nigatsudō'da her yıl mart başında yapılan ateş ve su töreni, 752'den bu yana kesintisiz sürüyor; savaşlar, yangınlar ve salgınlar bile aralarına girmemiş.

En büyük tehdit hâlâ ateş. İki kez yanmış bir ahşap yapıda yangın önleme, koruma bütçesinin en büyük kalemi; çatı ve ahşap onarımları dönem dönem sürüyor, deprem davranışı ölçülüyor. Bin iki yüz yılı aşkın süredir birileri gelip bu salonu yeniden ayağa kaldırdı. Sıranın kimde olduğu değişti; heykel yerinden kalkmadı.