Şvedagon Pagodası

On beşinci yüzyılda Aşağı Burma'yı yöneten kraliçe Şin Savbu, pagodaya bağış yapmaya karar verdiğinde miktarı ilginç bir şekilde belirledi: kendi vücut ağırlığı kadar altın. Terazinin bir kefesine kendisi bindi, diğerine altın kondu, denge kurulduğunda bağışın miktarı belli oldu. Yaklaşık kırk kilo.

Bu, o dönemde bir ölçü birimi gibi kullanılıyordu ve rakamlar hızla büyüdü; ondan sonra gelen hükümdarların kendi ağırlıklarının katları kadar bağışta bulunduğu anlatılır. Şvedagon'un yüzeyindeki altın işte böyle birikti — tek bir hükümdarın kaplaması olarak değil, yüzlerce yıla yayılmış, herkesin kendi ölçüsüyle koyduğu bir yığın olarak.

Tepedeki Stupa

Pagoda Yangon'da, Singuttara denen bir tepenin üstünde duruyor. Merkezinde altınla kaplı bir stupa var; yaklaşık yüz metre yükseliyor ve etrafında yüzlerce küçük yapı, salon ve heykel var.

Yapının kökeni hakkında iki ayrı anlatı iç içe geçmiş durumda. Geleneksel anlatı, iki tüccar kardeşin Buda'dan aldıkları sekiz saç telini buraya getirdiğini ve stupanın onların üstüne kurulduğunu söylüyor; bu anlatıya göre yapı iki bin altı yüz yıllık. Arkeologların ve tarihçilerin tahmini ise stupanın altıncı ile onuncu yüzyıllar arasında, bölgede yaşayan Mon halkı tarafından kurulduğu yönünde. İkisi de Şvedagon'un etrafında dolaşıyor ve pagodaya gelen çoğu insan için ikisi arasında seçim yapmak gerekmiyor.

Kesin olan şey, yapının bugünkü hâlinin defalarca yeniden yapılmış olması. Bölge deprem kuşağında ve pagoda birçok kez hasar gördü. On sekizinci yüzyıldaki büyük bir depremde üst kısmı devrildi; dönemin kralı yapıyı onartıp bugünkü yüksekliğine çıkardı. 1930'daki depremde de hasar aldı.

Nehre Düşen Çan

1820'lerde İngiliz kuvvetleri pagoda alanını ele geçirdiğinde, buradaki büyük bronz çanlardan birini ganimet olarak götürmeye karar verdi. Çan tepeden indirildi, nehir kıyısına taşındı ve bir gemiye yüklenmeye çalışıldı. Ağırlığı gemiye fazla geldi ve çan Yangon Nehri'ne düştü, dibe oturdu.

İngilizler çıkaramadı. Sonra yerel halk çıkarmayı teklif etti — bir şartla: çan pagodaya geri konacaktı. Kabul edildi. Bambu kütükleri çanın altına dalgıçlarla bağlandı, bambu su altında yüzdürme kuvveti yaptı ve çan yeterince hafifleyip yükseldi. Bugün pagoda alanında, kendi köşkünün altında duruyor.

Bir de bulunamayan çan var. Ondan çok daha büyük olduğu söylenen bir başka çan, on yedinci yüzyılın başında bir Portekizli komutan tarafından götürülürken yine nehre düştü ve bir daha çıkarılamadı. Aramalar hâlâ ara ara yapılıyor.

Sadece Bir Tapınak Değil

Şvedagon, Burma'nın yirminci yüzyıl siyasi tarihinde sürekli karşımıza çıkan bir yer. Şehrin en yüksek noktalarından biri, herkesin bildiği bir adres ve geniş bir açık alanı var; insanlar toplanmak istediğinde buraya geliyor. Öğrenci grevleri burada duyuruldu, işçi yürüyüşleri buradan başladı, bağımsızlık öncesi konuşmalar burada yapıldı. 1988 ağustosunda pagodanın batı kapısındaki kalabalık, ülkenin o yıl yaşadığı en büyük toplanmalarından biriydi. 2007'de rahiplerin yürüyüşleri yine buradan çıktı.

İngiliz askerleri pagoda alanını 1852'den 1929'a kadar elinde tuttu; yani neredeyse seksen yıl boyunca burası aynı anda hem bir ibadet yeri hem bir garnizondu.

Bugün

Pagodanın yüzeyindeki altın hâlâ ekleniyor. Ziyaretçiler alanın içindeki tezgâhlardan ince altın varak alıp belirli noktalara yapıştırabiliyor; üst kısımlardaki kaplama ise daha büyük bağışlarla, düzenli aralıklarla yenileniyor. Tepedeki şemsiye biçimli süs binlerce değerli taşla kaplı.

Tabanın çevresinde sekiz ayrı köşe var; Burma takviminde hafta sekiz güne bölünüyor ve insanlar doğdukları güne karşılık gelen köşeye gidip oradaki figürün üstüne su döküyor. Sabahın erken saatinde alanı dolaşırsanız gördüğünüz şey bu: yüzlerce kişi, herkes kendi köşesinde, kendi sayısınca bardak su döküyor. Pagodanın altın yüzeyi de aynı mantıkla oluştu — hiç kimsenin tek başına yapmadığı, herkesin biraz eklediği bir yapı.