Cueva De Las Manos

Birinin yapması gereken şey basitti: sol elini soğuk kaya yüzeyine bastırmak, hareket ettirmemek, ve boyanın elin çevresine püskürtülmesini beklemek. Kemikten bir boru, ağızda öğütülmüş mineral tozu, ve bir nefes. El çekildiğinde geriye elin kendisi değil, çevresindeki boya kalıyordu — bir negatif.

Arjantin'in güneyinde, Santa Cruz eyaletinde, Pinturas nehrinin açtığı dar bir kanyonun duvarında bu işlem yaklaşık iki bin kez tekrarlandı. En eskileri dokuz bin yılı aşkın. En yenileri arasında binlerce yıl var; yani burası tek bir kuşağın işi değil, aynı yere defalarca dönülmüş bir yer.

Neden Burası

Patagonya'nın bu bölümü açık, rüzgârlı ve ağaçsız bir bozkır. Pinturas kanyonu o düzlüğün içine yarılmış derin bir çentik ve iki şey sunuyor: su, ve rüzgârdan korunmuş bir sığınak. Kanyonun duvarındaki çıkıntının altı, yağmurdan ve rüzgârdan korunan uzunca bir teras oluşturuyor.

Burayı kullananlar avcı-toplayıcıydı ve ana av hayvanları guanakoydu — bölgedeki yabani lama. Kanyonun dar oluşu avı da kolaylaştırıyor: sürüyü daraltılmış bir hatta sürmek mümkün. Duvarlardaki resimlerin bir bölümü tam olarak bunu anlatıyor; guanako sürüleri, onları çeviren figürler, atılan silahlar.

Boyanın Kendisi

Kullanılan renkler yerel minerallerden geliyor. Kırmızı ve moru demir oksitten, beyazı kaolinden, sarıyı natrojarositten, siyahı mangan oksitten elde etmişler. Toz hâline getirilen mineral bir bağlayıcıyla karıştırılıyor, sonra içi boş bir hayvan kemiğinden üflenerek yüzeye püskürtülüyor.

Bu teknik, elin üstüne boya sürmekten farklı bir sonuç veriyor. Sürülen boya elin izini bırakır; püskürtülen boya elin olmadığı yeri boyar. Yani duvardaki her şekil, orada bir elin durduğu anın negatifi.

Boyanın kayanın gözeneklerine işlemesi ve bölgenin kuru iklimi, dokuz bin yıl sonra bile renklerin okunur kalmasını sağladı.

Neredeyse Hepsi Sol

Cueva de las Manos'un en dikkat çekici ayrıntısı sayımda ortaya çıkıyor. İzlerin ezici çoğunluğu sol el.

Bunun makul bir açıklaması var ve bir tek onu gerektiriyor: sağ elini kullanan biri, boruyu tutan ve üfleyen eli olarak sağ elini kullanır, dolayısıyla duvara dayadığı el sol eli olur. Yani bu oran, dokuz bin yıl önce yaşamış bir topluluğun büyük çoğunluğunun sağ elini kullandığını gösteriyor — bugünkü oranlarla uyumlu bir sonuç.

İkinci bir ayrıntı da ellerin boyutlarında. Ölçümler, izlerin önemli bir kısmının yetişkinlere değil, gençlere ait olduğuna işaret ediyor. Bu, sürecin bir tür geçiş ya da katılım anıyla ilişkili olabileceğini düşündürüyor; ama bu bir yorum, kayıt değil. Bu insanlar yazı bırakmadı. Bıraktıkları tek şey, ellerinin nerede durduğu.

Bugün

Alan 1999'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi. Korumanın en büyük sorunu doğal aşınma değil, insan: geçmiş yıllarda yüzeye kazınan isimler ve boyalar kalıcı hasar bıraktı. Duvarın önüne yürüyüş yolları ve bariyerler kondu, ziyaret rehberli hâle getirildi.

Bölgenin uzaklığı hem koruyucu hem sorunlu. En yakın kasabaya yüz kilometreden fazla var; bu, ziyaretçi baskısını düşük tutuyor ama düzenli denetimi de zorlaştırıyor. Kanyonun kendisi, dokuz bin yıl önce onu barınak yapan şeyle aynı şeyi yapmaya devam ediyor: rüzgârı kesiyor.