Cahokia

Bugün Illinois'de, Mississippi'nin doğu yakasında, otoyolun kenarında bir tepe duruyor. Otuz metre yüksekliğinde, dört kademeli, tepesi düz. Doğal bir tepe değil; tamamı elle taşınmış topraktan yapılmış.

Bu höyük, Meksika'nın kuzeyinde Amerika kıtasının en büyük toprak yapısı. Taban alanı Giza'daki büyük piramidinkinden geniş. Yapımında ne tekerlek kullanıldı ne de yük hayvanı; ne at vardı ne öküz. Toprak, sepetlerle taşındı — tahminler on dört milyonu aşkın sepet dolusu diyor.

Bir Şehir, Bir İmparatorluk Değil

Çevresindeki alan bir höyükler kümesi. Yüzden fazlası kayda geçmiş, bir kısmı tarımla ve yapılaşmayla dümdüz edilmiş. Höyükler rastgele değil; büyük bir meydanın çevresine, ana eksene göre hizalanmış biçimde yerleştirilmiş. Yani bu bir yerleşim değil, planlanmış bir şehir.

En yoğun dönemi yaklaşık 1050 ile 1200 arasına düşüyor. Nüfus tahminleri değişiyor ama merkez için genellikle on binle yirmi bin arası veriliyor. Bu, o tarihte Londra'nın nüfusuyla karşılaştırılabilir bir sayı, ve Kuzey Amerika'da 1780'lerde Philadelphia'ya kadar bu büyüklükte başka bir yerleşim olmadı.

Bunu yapanlar Mississippi kültürü diye adlandırılan geniş bir gelenekten geliyordu: mısır tarımına dayanan, nehir boyunca ticaret yapan, höyük üstüne yapı kuran topluluklar. Cahokia bu ağın en büyük düğümüydü.

Direk Çemberi

Şehrin batısında, kırmızı sedir direklerden kurulmuş dairesel bir düzenek bulundu. Kazıcılar direk çukurlarını ortaya çıkardığında, çemberin merkezinde ayrı bir gözlem direği olduğunu ve çevre direklerinden bazılarının gündönümü ve ekinoks doğuşlarıyla hizalandığını gördüler.

Bu, Newgrange ya da Stonehenge'deki mantığın aynısı: yılın belirli bir gününü, güneşin ufukta doğduğu noktayı işaretleyerek sabitlemek. Farkı, malzemenin taş değil ahşap olması — dolayısıyla düzeneğin kendisi çürüdü, geriye yalnızca çukurları kaldı.

Adını Bilmediğimiz Şehir

Buranın en çarpıcı yanı ne büyüklüğü ne de höyükleri. Bu şehrin gerçek adını bilmiyoruz.

"Cahokia" adı, buraya çok sonra, yapı terk edildikten yüzyıllar sonra bölgeye yerleşen bir topluluktan geliyor. O topluluğun höyükleri kuranlarla doğrudan bir bağı yok. Yani bugün kullandığımız isim, şehri kuranların koyduğu isim değil; komşuluk yoluyla yapışmış bir etiket.

Aynı şey diğer her şey için de geçerli. Burada yazı yoktu, dolayısıyla halkın kendini nasıl adlandırdığı, hangi dili konuştuğu, yöneticilerinin adları — hiçbiri kayda geçmedi. Elimizde otuz metrelik bir yapı var ve onu yaptıranların tek bir kelimesi yok.

Kazılarda çıkan bir mezar, toplumun katmanlı olduğunu gösteriyor: yirmi bine yakın deniz kabuğu boncuğun kuş biçiminde dizildiği bir gömü, yanında çok sayıda başka gömü. Bu, güç ve tören sahibi bir sınıfın varlığına işaret ediyor — ama o sınıfın kendine ne dediğini yine bilmiyoruz.

Bugün

Şehir 1350 civarında büyük ölçüde boşaldı. Nedeni tartışmalı: yakacak odun ve kaynakların tükenmesi, sel, iklim değişimi, siyasi çözülme — hepsi öne sürüldü, hiçbiri tek başına kanıtlanmadı.

Alan 1982'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi. Korumadaki asıl sorun modern yapılaşma: alanın içinden bir karayolu geçiyor, bir bölümü geçmişte konut alanı ve açık hava sineması olarak kullanıldı, çevresindeki höyüklerin bir kısmı tarım için düzlendi. Toprak yapıların bir başka zorluğu da bakım: yağmur suyu yüzeyi oyuyor ve höyüklerin eğimleri düzenli olarak onarılmak zorunda.