Bulguksa Tapınağı

1593'te bir gece, Gyeongju'nun doğusundaki Toham Dağı'nın eteğinde ahşap bir tapınak kompleksi yanıyordu. Japon ordusu Kore Yarımadası'na bir yıl önce çıkmıştı; Gyeongju, eski Silla başkenti, savaşın geçtiği hatlardan biriydi. Bulguksa'nın salonları, koridorları, çatıları alev aldı ve sabaha kadar çoğu kül oldu. Geriye kalan, ateşin dokunamadığı şeylerdi: iki taş pagoda, avluya çıkan taş köprü-merdivenler, granit platformlar. Sonraki dört yüz yıl boyunca tapınağın hikâyesi aslında bu iskeletin etrafında yeniden et tutmaya çalışmasının hikâyesi.

Bir Bakanın İki Hayatı

Tapınağı 751'de Silla Krallığı'nın başbakanı Kim Daeseong başlattı. 13. yüzyılda derlenen Samguk Yusa'daki anlatıya göre Kim Daeseong, bu hayattaki anne babası için Bulguksa'yı, önceki hayatındaki anne babası içinse hemen yukarıdaki dağda Seokguram mağara tapınağını yaptırdı. Kendisi 774'te inşaat bitmeden öldü; işi kraliyet sarayı tamamladı. Hikâyenin efsane kısmı efsane, ama tarihler Silla'nın en parlak dönemine denk geliyor: yarımada 668'de Silla yönetiminde birleşmişti ve Gyeongju bir yüzyıldır Budist mimarinin deneme sahasıydı.

Adı "Buda Ülkesi Tapınağı" demek. Bu bir iddia: ziyaretçi alt avludan ana salona çıkarken dünyadan Buda'nın ülkesine geçiyor olmalı. Bunu mimariye çeviren şey, ana terasa çıkan iki taş köprü-merdiven: Cheongungyo ve Baegungyo, yani Mavi Bulut Köprüsü ile Beyaz Bulut Köprüsü. Altta kemerli bir geçit var; üstte iki bölüm hâlinde basamaklar. Köprü denmesinin sebebi, onları tırmanan kişinin bir nehri değil bir dünyayı geçtiği fikri. Yanlarında daha küçük ikinci bir çift daha var, Yeonhwagyo ve Chilbogyo, Lotus ve Yedi Hazine köprüleri. Bunlar sekizinci yüzyıldan kalma orijinal taşlar; üstlerindeki ahşabın kaç kere değiştiğini kimse tam sayamıyor ama altlarındaki granit hep aynı.

Ana salon Daeungjeon'un önündeki avluda iki pagoda birbirine bakıyor. Seokgatap sade, üç katlı, neredeyse süssüz; Dabotap ise basamaklı, korkuluklu, sekizgen katmanlı, taştan oyulmuş bir ahşap bina gibi. İkisi bilerek zıt tasarlanmış: biri Şakyamuni Buda'yı, diğeri Lotus Sutra'daki anlatıya göre onu dinlemeye gelen Prabhutaratna Buda'yı temsil ediyor. Dabotap'ın köşelerinde dört taş aslan vardı; bugün yalnızca biri yerinde, diğerleri yirminci yüzyılın başında kayboldu.

Yangından Sonra

1593 yangınından sonra tapınak bir anda yeniden yapılmadı. Joseon hanedanı Konfüçyüsçü bir devletti ve Budist tapınaklarına sarayın ilgisi sınırlıydı; yeniden inşa, keşişlerin ve yerel bağışçıların gücü ölçüsünde parça parça ilerledi. 17. ve 18. yüzyıllarda birkaç salon yeniden kuruldu, sonra bakımsızlıktan yine çürüdü. 1900'lerin başında çekilmiş fotoğraflarda ana salonlar ayakta ama çevresindeki galeriler yok, taş merdivenler yabani otlar arasında, avlu toprak.

Japon sömürge yönetimi döneminde (1910–1945) kısmi onarımlar yapıldı, ama asıl yeniden inşa 1969'da başladı ve 1973'te bitti. Güney Kore hükümeti, yangından önceki planı izleyerek koridorları, kapıları ve yan salonları ahşaptan yeniden kurdu. Bugün gezdiğiniz Bulguksa'nın ahşap kısmı büyük ölçüde o dört yılın ürünü. Sekizinci yüzyıldan kalan, yerin üstündeki taş ve içerideki iki yaldızlı bronz Buda heykeli; 1970'lerden kalan, o taşın üstüne oturtulmuş her şey.

Pagodanın İçinden Çıkan Kâğıt

1966'da hırsızlar bir gece Seokgatap'a girmeye çalıştı; pagodanın içinde kıymetli bir şey olduğunu tahmin ediyorlardı. Taşları oynattılar, pagoda zarar gördü, ama içeri ulaşamadılar. Hasarı onarmak için pagoda sökülürken, ikinci katın içindeki boşlukta bir kutu bulundu. Kutunun içinde, bir rulo hâlinde, Mugujeonggwang Dharani Sutra vardı: ahşap kalıpla basılmış bir Budist metin. Pagoda 751 civarında yapıldığına ve rulo içine o sırada konduğuna göre, bu dünyada bilinen en eski ahşap baskı metinlerden biri. Matbaanın Avrupa'da icadından yedi yüzyıl önce, birisi bu metni basmış, sarmış ve taşın içine kapatıp gitmiş. Hırsızlar olmasaydı hâlâ orada duruyor olacaktı.

Seokgatap 2012'de bir kez daha, bu sefer planlı olarak söküldü ve 2016'da yeniden kuruldu; içindeki kutular ve kalıntılar bu kez fotoğraflanarak çıkarıldı.

Bugün

Bulguksa, Jogye tarikatına bağlı faal bir tapınak; sabahları keşişler hâlâ ayin yapıyor. 1995'te Seokguram ile birlikte UNESCO Dünya Mirası listesine girdi. Dabotap Güney Kore'nin 10 won'luk madeni parasının üstünde, yani cebinde bu tapınağı taşıyan milyonlarca insan var.

Tehdit artık savaş değil, zaman ve ziyaretçi. Ahşap salonlar her birkaç on yılda yeniden boyanıyor; taş köprüler artık üstüne basılmasın diye kapalı. Gyeongju çevresi 2016'da ülkenin kayıtlı en büyük depremiyle sarsıldı, tapınakta ufak çatlaklar dışında hasar olmadı. Sekizinci yüzyıldan beri ayakta duran taşlar bir kez daha dayandı; üstlerindeki ahşabın bir sonraki nesli kimin eliyle yenilenecek, orası her zamanki gibi açık.